اصطلاح اكتان به مقاومت سوخت در برابر انفجارزودتر از موعد يا پديده ناك گويند. خصوصيات شيميايي سوخت تعيين كننده رفتار آن در هنگام احتراق در شرايط فشار و دماي بالا را تعيين مي كند. اين رفتار بيان مي كند كه سوخت در فشار و دماي مورد نظر با چه سرعتي محترق مي شود. سوختي كه عدد يا درجه اكتان بالايي دارد مي تواند در برابر فشار و دماي بالاتري مقاومت كند، نسوزد و معمولا كندتر بسوزد.
موتور خودروي شما به سوختي با چه اكتاني نياز دارد؟
اگر بنزين عدد اكتان پاييني داشته باشد منجر به سوختن زودتر از موقع در موتور خواهد شد كه سبب پديده ناك يا ضربه زدن و در نتيجه بد كاركردن و فرسودگي زودتر از موعد خواهد شد. در بيشتر خودروهاي امروزي مي توانيد از سوختي با اكتان 87 استفاده كنيد. اما در موتورهايي با كمپرس بالا يا موتورهايي كه از توربوشارژر يا سوپرشارژر استفاده مي كنند نياز به بنزيني با عدد اكتان بالاتر وجود دارد و بسته به موتور و شرايط كار آن بايد بنزين با اكتان 91 تا 93 استفاده شود. موتور خودروهای امروزی نیاز به بنزینی با عدد اکتان بالاتر دارند برای کاهش مصرف سوخت کمپرس بالایی دارند و مخلوط بنزین و هوا تحت فشار بالاتری نسبت به خودروهای قدیمی تر قرار می گیرند.
همانطور كه گفتيم پديده ناك زماني اتفاق مي افتد كه عدد اكتان سوخت به اندازه كافي بالا نيست تا فشار و دماي موتور داخل سيلندر را تحمل كند و سوخت زودتر از موقعي كه بايد مي سوزد و در خلاف حركت جهت ميل لنگ به آن ضربه مي رند كه صدايي مانند غژ غژ ، تلق تلق يا خر خر كردن خواهيد شنيد. در حقيقت به جاي اينكه يك انفجار به موقع داشته باشيد چندين انفجار در داخل سيلندر شكل خواهد گرفت كه سر صداي موتور را افزايش خواهد داد.
از ديگر دلايل پديده ناك مي توان به گرفتگي در مسير اگزوز، كمپرس بيش از حد موتور (معمولا ناشي از تجمع بيش از حد كربن در محفظه احتراق پيش مي آيد.) يا غلظت كم سوخت (در اثر گرفتگي انژكتور ها) اشاره كرد. در حقیقت هر چه در مسیر خروج دود مقامومت بیشتری وجود داشته باشد فشار مخلوط سوخت و هوا در داخل سیلندر بیشتر خواهد شد و احتمال برزو این پدیده بیشتر خواهد شد. بنابراین تعویض و تمیرات به موقع مسیر اگزوز به شما کمک خواهد کرد تا موتور سالم تری داشته باشید. همچنین گرم کردن موتور می تواند به این پدیده کمک کند و مشکلاتی که منجر به گرم کردن موتور خودرو می شوند باید مد نظر قرار گیرند تا عمر موتور خودروی شما افزایش یابد.
بيشتر خودروهاي امروزي يك سنسور ناك دارند كه به كمك لرزش هاي موتور متوجه اين پديده مخرب مي شوند. وقتي كه سنسور ناك را تشخيص داد سيگنالي به ميكروكامپيوتر خودرو مي فرستد تا به صورت موقت جرقه را ريتارد كند (شمع ها با تاخير جرقه بزنند.) اين كار به موتور كمك مي كند تا بيشتر عمر كند اما از طرف ديگر راندمان موتور را كاهش و مصرف را افزايش مي دهد. و بهتر است عامل اصلی مشکل را برطرف کنید. که می تواند مشکل از سوخت نا مناسب مصرفی باشد یا مشکل از موتور خودروی شما!
درجه اكتان بنزين
يك راه براي جلوگيري از اين پديده مخرب ناك يا ضربه زدن استفاده از سوختي با اكتان بالاتر است. عدد اكتاني كه در پمپ بنزين ها مشاهده مي كنيد يك عدد ميانگين است و نمي توان به آن با دقت بالا استناد كرد ولي هر چه از سوختي با درجه اكتان بالاتر استفاده كنيد موتور خودروي شما سالم تر خواهد بود.
علي يزدي مقدم
