شب بیست و پنجم ماه ذی القعده یا شب دحو الارض:
شب بیست و پنجم ماه ذی القعده، شب دحو الارض است دحو الارض یعنى پهن شدن زمین از زیر خانه کعبه به روى آب، و از لیالی شریفه است که رحمت خدا در آن نازل میشود و قیام به عبادت در آن اجر بسیار دارد و از حسن بن على وشّاء روایت است که گفت: من کودک بودم که با پدرم در خدمت امام رضا (ع) شام خوردیم در شب بیست و پنجم ماه ذی القعده فرمود: که امشب حضرت ابراهیم و حضرت عیسى علیهما السلام متولّد شده اند و زمین از زیر کعبه پهن شده است، پس هر که روزش را روزه بدارد، چنان است که شصت ماه روزه داشته باشد، و به روایت دیگر است که فرمود: در این روز حضرت قائم (عج) قیام خواهد نمود.
روز بیست و پنجم ماه ذی القعده یا روز دحو الارض:
روز بیست و پنجم ماه ذی القعده، روز دحو الارض است، یکى از آن چهار روز است، که در تمام سال به فضیلت روزه ممتاز است، و در روایتى روزه اش مثل روزه هفتاد سال است و در روایت دیگر کفاره هفتاد سال است، هرکه این روز را روزه بدارد و شبش را به عبادت به سر آرد، از براى او عبادت صد سال نوشته شود، براى روزه دار این روز، هر چه در میان زمین و آسمان است استغفار می کند، و این روزى است که رحمت خدا در آن منتشر گردیده و براى عبادت و اجتماع به ذکر خدا در این روز اجر بسیارى است.
برای روز دحو الارض اعمالی همچون روزه، عبادت، ذکر خدا، غسل و دو عمل دیگر وارد شده است.
اوّل:
نمازى که در کتب شیعه قمیین روایت شده، دو رکعت است در وقت چاشت [بالا آمدن آفتاب تا پیش از گذشتن از وقت ظهر] در هر رکعت بعد از سوره «حمد» پنج مرتبه سوره «و الشّمس» بخواند، و بعد از سلام نماز بخواند:
لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ اِلّا بِاللهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ
پس دعا کند و بخواند:
یَا مُقِیلَ الْعَثَرَاتِ أَقِلْنِی عَثْرَتِی یَا مُجِیبَ الدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِی یَا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِی وَ ارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَیِّئَاتِی وَ مَا عِنْدِی یَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِکْرَامِ.
دوّم:
خواندن این دعا است که شیخ در کتاب «مصباح» فرموده: خواندن آن مستحبّ است:
اللهُمَّ دَاحِیَ الْکَعْبَةِ وَ فَالِقَ الْحَبَّةِ وَ صَارِفَ اللَّزْبَةِ وَ کَاشِفَ کُلِّ کُرْبَةٍ أَسْأَلُکَ فِی هَذَا الْیَوْمِ مِنْ أَیَّامِکَ الَّتِی أَعْظَمْتَ حَقَّهَا وَ أَقْدَمْتَ سَبْقَهَا وَ جَعَلْتَهَا عِنْدَ الْمُؤْمِنِینَ وَدِیعَةً وَ إِلَیْکَ ذَرِیعَةً وَ بِرَحْمَتِکَ الْوَسِیعَةِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ الْمُنْتَجَبِ فِی الْمِیثَاقِ الْقَرِیبِ یَوْمَ التَّلاقِ فَاتِقِ کُلِّ رَتْقٍ وَ دَاعٍ إِلَى کُلِّ حَقٍّ وَ عَلَى أَهْلِ بَیْتِهِ الْأَطْهَارِ الْهُدَاةِ الْمَنَارِ دَعَائِمِ الْجَبَّارِ وَ وُلاةِ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ أَعْطِنَا فِی یَوْمِنَا هَذَا مِنْ عَطَائِکَ الْمَخْزُونِ غَیْرَ مَقْطُوعٍ وَ لا مَمْنُوعٍ [مَمْنُونٍ] تَجْمَعُ لَنَا بِهِ التَّوْبَةَ وَ حُسْنَ الْأَوْبَةِ،
یَا خَیْرَ مَدْعُوٍّ وَ أَکْرَمَ مَرْجُوٍّ یَا کَفِیُّ یَا وَفِیُّ یَا مَنْ لُطْفُهُ خَفِیٌّ الْطُفْ لِی بِلُطْفِکَ وَ أَسْعِدْنِی بِعَفْوِکَ وَ أَیِّدْنِی بِنَصْرِکَ وَ لا تُنْسِنِی کَرِیمَ ذِکْرِکَ بِوُلاةِ أَمْرِکَ وَ حَفَظَةِ سِرِّکَ وَ احْفَظْنِی مِنْ شَوَائِبِ الدَّهْرِ إِلَى یَوْمِ الْحَشْرِ وَ النَّشْرِ وَ أَشْهِدْنِی أَوْلِیَاءَکَ عِنْد َخُرُوجِ نَفْسِی وَ حُلُولِ رَمْسِی وَ انْقِطَاعِ عَمَلِی وَ انْقِضَاءِ أَجَلِی اللهُمَّ وَ اذْکُرْنِی عَلَى طُولِ الْبِلَى إِذَا حَلَلْتُ بَیْنَ أَطْبَاقِ الثَّرَى وَ نَسِیَنِیَ النَّاسُونَ مِنَ الْوَرَى وَ أَحْلِلْنِی دَارَ الْمُقَامَةِ وَ بَوِّئْنِی مَنْزِلَ الْکَرَامَةِ،
وَ اجْعَلْنِی مِنْ مُرَافِقِی أَوْلِیَائِکَ وَ أَهْلِ اجْتِبَائِکَ وَ اصْطِفَائِکَ وَ بَارِکْ لِی فِی لِقَائِکَ وَ ارْزُقْنِی حُسْنَ الْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ الْأَجَلِ بَرِیئا مِنَ الزَّلَلِ وَ سُوءِ الْخَطَلِ اللهُمَّ وَ أَوْرِدْنِی حَوْضَ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ اسْقِنِی مِنْهُ مَشْرَبا رَوِیّا سَائِغا هَنِیئا لا أَظْمَأُ بَعْدَهُ وَ لا أُحَلَّأُ وِرْدَهُ وَ لا عَنْهُ أُذَادُ وَ اجْعَلْهُ لِی خَیْرَ زَادٍ وَ أَوْفَى مِیعَادٍ یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهَادُ اللهُمَّ وَ الْعَنْ جَبَابِرَةَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ وَ بِحُقُوقِ [لِحُقُوقِ] أَوْلِیَائِکَ الْمُسْتَأْثِرِینَ اللهُمَّ وَ اقْصِمْ دَعَائِمَهُمْ وَ أَهْلِکْ أَشْیَاعَهُمْ وَ عَامِلَهُمْ وَ عَجِّلْ مَهَالِکَهُمْ وَ اسْلُبْهُمْ مَمَالِکَهُمْ وَ ضَیِّقْ عَلَیْهِمْ مَسَالِکَهُمْ وَ الْعَنْ مُسَاهِمَهُمْ وَ مُشَارِکَهُمْ.
اللهُمَّ وَ عَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِیَائِکَ وَ ارْدُدْ عَلَیْهِمْ مَظَالِمَهُمْ وَ أَظْهِرْ بِالْحَقِّ قَائِمَهُمْ وَ اجْعَلْهُ لِدِینِکَ مُنْتَصِرا وَ بِأَمْرِکَ فِی أَعْدَائِکَ مُؤْتَمِرا اللهُمَّ احْفُفْهُ بِمَلائِکَةِ النَّصْرِ وَ بِمَا أَلْقَیْتَ إِلَیْهِ مِنَ الْأَمْرِ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ مُنْتَقِما لَکَ حَتَّى تَرْضَى وَ یَعُودَ دِینُکَ بِهِ وَ عَلَى یَدَیْهِ جَدِیدا غَضّا وَ یَمْحَضَ الْحَقَّ مَحْضا وَ یَرْفِضَ الْبَاطِلَ رَفْضا اللهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ وَ عَلَى جَمِیعِ آبَائِهِ وَ اجْعَلْنَا مِنْ صَحْبِهِ وَ أُسْرَتِهِ وَ ابْعَثْنَا فِی کَرَّتِهِ حَتَّى نَکُونَ فِی زَمَانِهِ مِنْ أَعْوَانِهِ اللهُمَّ أَدْرِکْ بِنَا قِیَامَهُ وَ أَشْهِدْنَا أَیَّامَهُ وَ صَلِّ عَلَیْهِ [عَلَى مُحَمَّدٍ] وَ ارْدُدْ إِلَیْنَا سَلامَهُ وَ السَّلامُ عَلَیْهِ [عَلَیْهِمْ] وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکَاتُهُ.
و بدانکه میرداماد رحمة الله در رساله اربعه ایّام خود، در بیان اعمال روز دحو الارض فرموده: که زیارت امام رضا علیه السّلام در این روز افضل اعمال مستحبّه و موکدترین آداب می باشد و همچنین زیارت آن حضرت در روز اول ماه رجب نیز تاکید شده است.
روز آخر ماه ذی القعده:
سال دویست و بیست قمری بنابر مشهور، حضرت امام محمد تقی علیه السّلام، امام جواد، به زهر معتصم در بغداد شهید شدند و شهادت ایشان در حالی اتفاق افتاد که تقریبا دو سال و نیم از فوت مامون گذشته بود. چنانکه آن جناب می فرمود:
«الفرج بعد المامون بثلاثین شهرا»
و این جمله نشان دهنده این است که آن حضرت از سوء معاشرت مأمون در کمال اذیت و صدمه بود چنانچه مرگ خود را فرج و گشایش خود تعبیر نموده است. پدر بزرگوارش امام رضا علیه السّلام، در زمان ولایتعهدى خود نیز چنین بوده است، در هر جمعه که از مسجد جامع مراجعت میفرمود، به همان حالی که عرقدار و غبارآلود بوده، دستها را به درگاه الهى بلند میکرد و می گفت:
الهى اگر فرج و گشایش کار، امر در مرگ من است پس همین ساعت در مرگ من تعجیل فرما و پیوسته در غم و غصه بود، تا از دنیا رحلت فرمود. حضرت امام محمد تقی علیه السّلام در وقتی که وفات کرد از سن شریفش بیست و پنج سال و چند ماه گذشته بود، قبر شریفش در بقعه مبارکه کاظمیه و پشت سر جّد بزرگوارش حضرت امام موسى علیه السّلام واقع است.
برگرفته از کتاب مفاتیح الجنان. مرحوم حاج شیخ عباس قمی. انتشارات آستان قدس رضوی.
تنظیم: میترا نامجو
